Pila po!

         Isa sa mga gawaing natutunan ng sinuman mula pa siguro pagkabata ay ang pumila... itinuturo ang tamang pagpila sa tahanan, sa paaralan at kahit saang lugar. Ang masaklap nito, malaking bahagi ng ating oras ang nagugugol lamang sa pagpila.

         Gusto kong balikan ang isang karanasan tungkol sa pagpila.

         Kailangan kong pumunta sa Baguio upang mag-renew ng aking lisensya. Gumising ako ng maaga upang maaga akong makaalis. Medyo malayo din ang Baguio City mula sa aming lugar. Kung gaano kaaga akong nagising ay ganoon din ang mga kasama ko sa bahay upang pumasok sa eskwela at trabaho. Kailangan kong pumila sa bathroom…may nauna na sa akin! Pagkatapos kumain ng agahan ay mabilis na akong nagbihis para magbyahe. Marami ng pasaherong naghihintay ng van pa-Baguio ng alas sais ng umaga. May nauna na sa akin kaya kailangan kong pumila sa dulo ng medyo mahaba nang pila!

        Pangalawa na ito Lord, sa isip isip ko.

        Nakaalis din ang van sa wakas.

        Pagdating ng toll gate…pila ang inabot namin …kahit pa sabihin mong limang sasakyan lang naman ang sinusundan ay pila pa ring matatawag. Huh! Pangalawang toll gate…ganoon din ang pila…salamat na lang at hindi naman masyadong mahaba…minuto lang naman…Pang-apat na ito Lord!

      Pasado alas  nuwebe na marahil nang makarating ako sa opisinang dapat kong puntahan. Siyempre ano pa nga ba ang dapat kong asahan kundi ang pumila? Sa pagkuha ng application form…..window 7 pila….window 8 pila…window so and so pila….balik uli sa window 8 pila… kailangan ko pa pala ng picture with name tag!

       "Nasaan ba ang pinakamabilis na photo lab ading?"  Sa wakas , sa dami ng pinagtanungan ko…pinakamabilis ang sa tantiya ko ay ang magpunta sa SM na medyo malapit lang naman….kaya pa naman marahil ang maglakad hanggang doon…pataas ng konti…pero kaya!

     Sa isang photo shop sa SM Baguio ako humantong baby ko!

      Ano pa ang dapat kong asahan kundi ang pumila pagkat hindi lang naman ako ang umakyat ng Baguio! Fifteen to forty five minutes plus ang aking nagugol na oras sa picture lang naman, pero mabuti na 'yon kesa abutin ng gabi dito sa Baguio.

     Ginutom  po ako dahil mag-aalas dose na pala. Diyata't hindi pa ako natatapos sa aking pakay ay nangalahating araw na ako.

     Kailangang kumain kung ayaw kong matumba sa gutom. Ang ginaw pa naman…at kailangan ang kape  talaga.!  Saan ba ang magandang lugar? Iyong wala nang pila…pero sa oras na ganito ay bihira ang kainan na walang tao. Lahat ay may pila…sa Jolibee..sa Mc Do…Greenwich…KFC…mamahalin o hindi…may pila at ang hahaba pa! Gutom na gutom ang mga tao sa pakiwari ko. Umakyat ako…tama ba? Sa foodcourt…baka konti ang tao…pero laking pagkakamali dahil mas makapal pa pala ang pila dito.

Baba uli…sa labas..sa gilid ng SM…may mga kainan din ... pero pareho lang…wala po akong nagawa kundi ang pumila. Para lang sa isang choco drink at simpleng pagkain…isang oras lang naman baby ko!

      Ala una nang bumalik ako sa opisinang sinadya. Isa-submit ko lang naman na ang mga requirements…madali na siguro…okay na. Kailangan ko pa ring pumila sapagkat sabi ko nga, hindi lang ako ang umakyat ng Baguio upang mag-renew ng lisensya.

       Ang pagpila ay bahagi na ng buhay ng tao. Kaayusan ang dulot nito. Sa tahanan, sa paaralan o kahit saan man ay itinuturo ang maayos na pagpila upang magkaroon ng maayos na daloy ng pagpasok, paglabas, maiwasan ang pagsisikip, paggigitgitan, tulakan o anupamang aksidente na matatamo ng bawat isa.

      Kung may kabutihan ay mayroon din namang di-magandang hatid ito. Marahil ay hindi lang natin pinapansin.

      Nakakairita at nakaka-ubos oras ang dami ng pilang pwedeng maranasan sa isang araw. At kung kwentahin ang kabuuang oras na ginugol sa pagpila...matutuklasan na hindi nalalayo o kaya'y  higit na marami kaysa sa oras na ginugol sa makabuluhang bagay.

       Hindi ko maubos maisip kung paano kita makukumbinsi dito. Kung marahil ay hindi ko naranasan at madalas maranasan ang mga pangyayaring katulad ay hindi ko mabubuo ang artikulong ito.

Ang pagpila ay tanda ng disiplina!

      

Anekdota

Sa Mundo ng Kalituhan
            Ang inaasahan natin ay kadalasang hindi nangyayari...at ang hindi inaasahan ang madalas na mangyari...
             Ang mundo ay puno ng hiwaga. Maaaring ika'y magtanong kung bakit madalas nila itong sabihin.Puno ng kababalaghan..puno ng mga hindi maipaliwanag na pangyayari...puno ng kung ano ano pa...
            Minsan ay nagkwento ako ng isang anekdota sa aking mga estudyante...tungkol sa isang pamilyang pinaglalayo ng hindi maayos na komunikasyon. Tinanong nila ako ng hindi ko inaasahan.  "Ma'm..ano po ba ang anekdota?" Akala ko pa naman ay itatanong nila kung paano ang gagawin upang magka-ayos ang mga pamilyang nagkakasiraan dahil sa hindi mabuting pag-uusap. Hanggang sa napunta ang usapan sa kung ano ang halimbawa ng mga anekdota..kung saan makakabasa ng maraming anekdota...kung saan ito ginagamit....kung ano ang mga aral na hatid nito...kung paano sumulat ng isang anekdota....kung ano ang paborito kong anekdota...kung sino ang nagturo sa akin upang gamitin ang anekdota sa pagtuturo....at lahat ay tungkol sa anekdota.
             At tuluyan ng nalayo ang leksyon tungkol sa komunikasyon sa mga pinag-usapan sa klase.
           
             Ganyan nga ang buhay sa mundo. Sa dami ng mga pwedeng mangyari, maaaring mawala tayo sa pokus. At kung mawala tayo sa pokus, nangyayari ang hindi dapat asahan.At saka natin sabihin..na ang buhay ay puno ng kababalaghan..puno ng hindi maipaliwanag na pangyayari.  Hindi kaya nawala lang tayo sa pokus kung kaya nangyayari ang mga bagay sa buhay natin. ...
ang mga hindi natin inaasahan?

Try the power of Friends to help us focus in our lives.....

Lipunan Kong Asam

Lipunan Kong Asam

Minsan, ang buhay sa ating mundo

Puno ng pagdurusa

Lahat ng ating nakikita

Sa lipunan at buong bansa

Problema'y isang laksa.

Kapag ang ating paaralan

Katuwang, pamilyang mahal

Midya, mayroon ding maggawa

Ng ating pagkakamit

Lipunang may pag-unlad

Ang lahat ng ating asam, 

Ang buhay...kasaganaan.

Makataong...lipuna'y makakamit lang

Kung may...may pagsasamahan.

Sana'y...may pagbabalikatan!..

Upang tunay na makamtan...

Upang makataong lipunan...

ay...makamtan ng lubusan.

   Ang komposisyong ito ay aking nilikha may mga pitong taon na marahil ang nakalipas. Ito ay maaaring awitin sa tono ng awiting 'Ikaw' na inawit ni Regine Velasquez. Sinuwerteng nanalo ng ikalawang pwesto sa ginanap na patimpalak ng isahang pag-awit sa pagdiriwang ng Filipino Values Month Celebration- Division Level  noong Nobyembre 2005.

EsP II Yunit IV Aralin 1

Karahasan sa Paaralan

Nakababahala ang ilang mga napababalitang karahasang nagaganap sa paaralan. Kamakailan lang ay isang mag-aaral ng mataas na paaralan ng Manuel L. Quezon sa Lungsod ng Kalookan ang napabalitang nanaksak ng isa sa kanyang mga guro dahil lamang sa pagsita nito sa kanyang mahabang buhok. Noong 2006, isang mag-aaral na nakatakda na sanang magtapos sa Philippine Science High School ang nilason

ng kanyang kamag-aral sa pamamagitan ng paglalagay ng mercury sa kanyang inumin. Inaakalang ito ay dahil sa katunggali nito ang kamagaral sa pangunguna sa klase. Hindi rin mabilang ang ilang insidente ng pagpapatiwakal ng mga kabataan tulad na lang noong isang taon, laman ng mga pahayagan si Mariannet Amper, isang 12 anyos na batang babae sa Lungsod ng Davao. Siya’y nagpatiwakal dahil umano sa labis na kahirapan nila sa buhay. Gayon din sa Iloilo isang 14 anyos na batang lalaki ang tumalon mula sa flyover doon dahil naman sa pag-abuso sa rugby. Si Kristen Ariane Cuenca, isang batang nasa ikatlong baitang ang tumalon mula sa ikaapat na palapag ng kanilang paaralan matapos

makakuha ng mababang marka sa report card. Laman din ng pahayagan ang mga insidente ng pagkamatay ng mga kabatan matapos maging biktima ng hazing sa mga gang o fraternity. Ito ay sa kabila ng pagkakaroon ng mahigpit na batas laban dito sa ating bansa. Si Glacy Monique Dimaranan 15 anyos na kabataang babae ay namatay dahil sa aksidenteng napaputok ang baril na itinutok sa kanyang ulo. Ang pagtutok ng

baril ay bahagi ng ilang pagsubok upang makapasok sa grupong Royal Scout Brotherhood. Si John Daniel L. Samparada, 18 anyos at nag-aaral sa Lyceum of the Philippines sa General Trias, Cavite ay namatay dahil sa matinding pagkabugbog ng kanyang mga binti. Bahagi ito ng pagsubok upang makapasok sa Tau Gamma Phi Fraternity. Maraming iba pang mas kontrobersyal na mga kaso ng hazing na naging laman ng balita nitong mga nagdaang taon. Nitong huli’y balitang-balita ang pagpapasabog ng granada sa harap ng DeLa Salle University sa Taft Avenue, matapos ang pagsusulit sa abogasya o bar exam. Apatnapu’t apat ang naging biktima ng pagsabog na ito. Karamihan sa kanila ay mga magaaral ng abogasya. Hinihinala na kaugnay ng mga alitan ng fraternity ang dahilan ng pagpapasabog na ito.

Nitong mga nakaraang dekada naging malaking suliranin na ang karahasan sa paaralan sa maraming bansa. Karaniwan na ang paggamit ng armas tulad ng baril o patalim. Kabilang dito ang karahasan sa pagitan ng mga mag-aaral at ang karahasan laban sa mga

nanunungkulan sa paaralan, lalo na sa mga guro. Sa  bansang Australya, sa taong 2009 lamang ay may 55, 000 na mag-aaral ang naparusahan ng suspension dahil sa paglabag sa regulasyon sa paaralan kaugnay ng karahasan. Sa Timog Australya, 175 na kaso ng pananakit laban sa kapwa mag-aaral o sa mga guro ang naitala noong 2008. Sa bansang Belgium, marami ang nagbibitiw sa pagiging guro dahil sa karahasan laban sa kanila na gawa ng mag-aaral doon. Sa Bansang Bulgaria, dahil sa maraming insidente ng karahasan sa loob ng paaralan ay minabuti ng Puno ng Kagawaran ng Edukasyon na higit pang maghigpit sa pagdidisiplina sa mga mag-aaral. Dahilan upang mapatalsik sa paaralan ang malaswang pananamit, pagpasok ng lango sa alak o droga at pagdadala at paggamit ng mobile phones. Binigyan din ng karapatan ang mga guro na parusahan ang mga mag-aaral

na lumalabag sa mga regulasyon ng paaralan. Ayon sa pag-aaral ng Kagawaan ng Edukasyon sa Pransya, noong taong 2000, 39 sa 75, 000 pampaaralang pampubliko ang natatayang labis ang karahasan sa hanay ng mga mag-aaral at 300 naman ang natayang maraming napapaulat na karahasan. Sa bansang Hapon, nagsagawa rin ng katulad na pag-aaral ang Kagawaran ng Edukasyon. Naitalang may 52, 756 na kaso ng

karahasan sa mga pampublikong paaralan noong taong 2007 ang kinasangkutan ng mga mag-aaral. Tumataas ang bilang na ito ng halos 8, 000 kada taon. Pitong libo sa 8, 000 na kasong ito ay mga guro ang syang naging biktima. Halos ganito rin ang sitwasyon sa iba pang mga bansa sa Europa

Kahulugan ng Karahasan sa Paaralan

Ayon sa Center for Prevention of School Violence ng North Carolina Department of Juvenile and Delinquency Prevention, ang karahasan sa paaralan ay ano mang kilos na lumalabag sa misyong pang-edukasyon ng paaralan o lumalabag sa ugnayang nag-uugat sa respeto sa kapwa o sumasalungat sa layunin ng paaralan na maging malaya sa agresyon laban sa kapwa o pag-aari, sa droga o bawal na gamot, armas, panggagambala at kaguluhan. Mahalagang maunawaan na ang karahasan ay karaniwang may pinag-uugatang kilos o ugali na tulad sa sakit na hindi nalapatan agad ng lunas, ay patuloy na lumulubha. Maaring ang mas malalang uri ng karahasan ay nagsimula sa pangmamaliit, pangiinsulto,

pananakot, paninirang puri, pangbubulas o panunulak. Habang namimihasa sa ganitong mga gawain pasama naman nang pasama at palala nang palala ang uri nang karahasan. Maaring mauwi na ito sa pisikal na pananakit o pakikipag-away, panggigipit na sekswal, pagnanakaw, pag-abuso sa alcohol at droga, paggamit ng armas, paninira ng gamit ng kamag-aral o ng paaralan, paggawa ng mga krimeng kaugnay ng diskriminasyon at pagkamuhi sa isang grupo ng minorya, pagbuo ng gang, pambibihag o pagdukot, panggagahasa, pagpatay at sa huli’y pagpapakamatay. Ang bahagdang ito ay ayon sa ginawang Violence Continuum ni Jim Bryngelson ng CARE (Courtesy and Respect

Empower).

Marami na tayong mga batas at polisiya sa Kagawaran ng Edukasyon na nangangalaga sa mga kabataang mag-aaral laban sa karahasan na dulot ng mga nanunungkulan sa paaralan o sa ng mga nakatatanda. Sa mga paaralan natin ngayon ang mga karahasang dulot ng kapwa mag-aaral sa mga kabataan ay hindi masyadong nabibigyan ng pansin o minamaliit ng mga kinauukulan. Bagama’t may anti hazing law, karaniwang hindi napapansin ang paglaganap din ng fraternities at gangs sa mga paaralang elementarya at sekundarya. Ang mga kolehiyo ang karaniwang napapabalita. Bagamat mas marahas at minsa’y nakamamatay ang mga hazing na ginagawa sa ikatlong antas, kung pagbabatayan ang Violence Continuum ni Bryngelson, may posibilidad na ang mga mas mararahas na hazing na ginagawa sa ikatlong antas ay nagsimula sa mga maliliit na pagsubok sa elementarya at sekondarya. Dalawang uri ng karahasan na nararanasan ng mga mag-aaral sa kapwa mag-aaral ang nabilang sa uri ng karahasang nagaganap sa ating mga paaralan ayon sa pag-aaral ng PLAN Philippines (2008) ito ay ang pambubulas (bullying) at ang gangs o fraternities.

Ang Pambubulas

Ang pambubulas ay nagsisimula pa lamang mabigyang pansin bilang isyu ng karahasan sa mga paaralan sa Pilipinas. Ito ay ayon sa World Report on Violence Against Children (PLAN Philippines, 2008). Bagama’t ito ay matagal ng isyu sa ibang bansa at marami na ring pagaaral na isinagawa tungkol dito, kakaunti lamang ang datos tungkol sa pambubulas sa Pilipinas. Marahil ito ay dahil na rin sa pananaw na ang pambubulas tulad na rin ng pag-aaway, ay normal lamang sa mga kabataang mag-aaral. Ang pambubulas ay isang uri ng agresyon ngunit isang mas malupit na uri ng agresyon sapagkat ito ay paulit-ulit na ginagawa sa isang biktimang karaniwang nag-iisa, mas nakababata, mas mahina ang pangangatawan at kumpiyansa sa sarili. (Smith and Morita 1991 hango sa PLAN Philippines, 2008) Sa pambubulas ay maaring pisikal o pasalita ang pamamaraang ginamit bagama’t kadalasan ay pasalita ang ginagamit na paraan sa mga paaralan. Higt na marami sa mga lalaki ang nakararanas ng pisikal na pambubulas habang mas karaniwang ang mga babae naman ay nakararanas ng di-tuwiran o pambubulas na may kinalaman sa pakikipag-ugnayan sa kapwa mag-aaral. Karaniwan ding nagiging biktima ng pambubulas ang mga bakla at tomboy sa paaralan.

Ang pambubulas ay maaring ginagawa ng isang bata lamang o ng grupo ng mga mag-aaral. Ang pangbubulas ay madalas ginagawa ng isang organisasyon o fraternity o pangkat na kinikilala o popular sa paaralan sa kapwa mag-aaral kung nasa labas na ng paaralan. Ang ilan sa karaniwang paraan ng pambubulas na ginagawa sa paaralan ay ang pananakot, pangingikil, at pananakot sa pamamagitan ng armas tulad ng patalim. Ayon sa mga kabataan ang mga salitang maaaring iugnay sa pambubulas ay ang pang-aasar o pang-iinis, pagiging astig at pananakit.

Ang mga Gang at Fraternity

Sa resulta ng pag-aaral na isinagawa para sa PLAN Philippines, tinalakay ang pag-aaral na ginawa ni Palcon (1992) sa mga mataas na paaralan sa lungsod. Ayon sa pag-aaral ni Palcon, ang mga batang hindi napapansin o hindi nakakukuha ng matataas na marka o minamaliit ng guro ang kakayahan ay karaniwang nagbubuo ng isang pangkat na kumikilos na may iisang pagkakakilanlan. Maaring magbuo sila ng grupong tulad ng Otso Kabaong, Trese Hudas, Tropang Alega Gang, Ten Pick Up Boys o fraternity tulad ng AKHRO, SRB at Tau Gamma. Maaring upang ipakilala ang pangkat sila ay may iisang istilo ng pananamit, sekretong paraan ng pagsulat o pananalita, may marka o tattoo sa katawan. Upang suportahan ang mga gawain ng grupo at ang mga pangangailangan ng miyembro nito sila ay nangangalap ng “pondo”. Karaniwang ito ay mula sa pangingikil o maari ding ambag mula sa mga kasapi o “membership fee” na sapilitang sinisingil sa mga kasapi nito.

Karaniwang bahagi na ang karahasan sa pagpapakilala ng mga grupong ito. Kadalasa’y nasasangkot ang ganitong mga pangkat sa gulo (rumble) bunga nang pakikipagtunggalian sa karibal na grupo. Madalas, dahil sa pagkakasangkot sa mga ganitong grupo ang isang mag-aaral ay napipilitang umalis sa paaralan o mag drop-out dahil sa takot sa kalabang gang o maging sa kinabibilangang grupo. Karaniwan din na ang mga gawain ng

ganitong mga gang ay hindi nakabubuti sa kasapi tulad ng pag-inom ng alak, paggamit ng droga, pagsusugal, at pagliban o pag-alis sa oras ng klase upang ipakita ang pakikisama sa grupo. Tulad din ng mga lehitimong fraternity na kinikilala ng pamunuan sa ilang unibersidad, ang ganitong mga gang o grupo ay mayroong mga initiation rites na karaniwan ay labag sa Anti-Hazing Law o Republic Act 8049. Ayon sa batas na ito ang hazing ay isang ritwal o seremonya kung saan ay sinusubok ang isang nais maging miyembro upang matanggap siya sa fraternity o sorority o organisasyon sa pamamagitan ng paglalagay sa kanya sa isang nakakahiya o nakalilibak na sitwasyon tulad ng pagpapagawa sa

kanya ng kakatwa o nakatatawa o gawaing nakababa ng pagkatao o pagsasailalim sa kanya sa pisikal o mental na paghihirap o pananakit. Ang

pang-aabusong sekswal bilang bahagi ng hazing ay pinarurusahan din ng batas na ito. Nakalulungkot na ang batas na ito ay nakasasakop

lamang sa mga lehitimo o kinikilalang fraternity at sorority. Ang pagbubuo ng mga fraternity at sorority sa mga paaralang elementarya at

sekondarya ay mahigpit na ipinagbabawal ng Kagawaran ng Edukasyon alinsunod sa DepEd Order No. 20 s. 1991.

Mga Pamamaraan Upang Maiwasan ang Karahasan sa Paaralan

Ang layunin ng iba’t ibang pamamaraan na nabuo bunga ng mga pag-aaral sa ibang bansa pangunahin na ang Estados Unidos, ay pigilan ang pagkakaroon ng karahasan sa paaralan. May apat na antas kung saan maaring pakilusin ang programa laban sa karahasan sa paaralan: sa lipunan, sa paaralan, sa tahanan, at sa indibidwal.

Ang mga pamamaraan sa antas na panlipunan ay nakatuon sa sosyal at kultural na pagbabago dito upang mabawasan ang karahasan saan man ito nagaganap. Halimbawa ay ang regulasyon ng media upang mabawasan ang pagpapalabas at paglalathala ng karahasan dito, ang paghuhubog ng mga pamantayang sosyal, pagbabago sa sistema ng edukasyon. Ang mga programa sa antas na ito ay nangangailangan ng mahabang panahon at higit na mahirap ipatupad kaysa sa alinmang antas.

Ang programa sa antas na pampaaralan ay nakadisenyo upang baguhin ang mga kalagayan sa paaralan na kaugnay ng karahasan. Ito ay maisasagawa sa pamamagitan ng pagsasaayos at pagkakaroon ng sistema sa loob ng klase, cooperative learning at wasto at sapat na pamamatnubay ng mga guro sa mga mag-aaral. Sa mga paaralang elementarya ang pamamaraan o istratehiyang tinawag na Good Behavior Game ay nakatutulong upang mabawasan ang pagkaantala ng klase at magkaroon ng mabuting interaksyon sa loob ng klase. Nakatutulong naman ang Second Step Curriculum upang sanayin ang mga mag-aaral sa ikalawa at ikatlong baitang na magkaroon ng pagpipigil sa sarili at emphaty upang mabawasan ang agresyon sa kanilang pagkilos at pakikitungo sa kapwa mag-aaral.

Karamihan ng mga programa sa paaralan upang mabawasan o mawala ang karahasan ay nakatuon sa pagsugpo sa pambubulas sa loob ng paaralan. Gayun pa man napatunayan pa rin na higit na mabisa ang mga programa na kaugnay ng pagpapalakas ng ugnayan sa pamilya at mga programang nakapagpapataas ng kasanayang sosyal at akademik ng mga kabataang nanganganib bumagsak o umalis sa paaralan. Sa makatwid ang mga estratehiya at programa sa antas na pantahanan at indibidwal ay mas dapat na bigyan ng tuon.

Reference: 2010 SEC Gabay sa Pagtuturo sa Edukasyon sa Pagpapahalaga II

                   Ph. 197-204

Paunawa sa mga II-Special Science Class/MPJCL

Paunawa
Ang mga sitwasyong nailahad sa bawat homework ay mababasa at hinango sa aklat na Kaganapan sa Pakikipagkapwa II ph.57 at 61 nina Twila G.Punsalan, Sylvia T. Caberio, Myra Villa D. Nicolas at Wilma S. Reyes

Ang mga reaksyon o kasagutan sa inyong mga kani-kanyang homework ay mangyaring ipasa sa akin mula February 8 hanggang 13.
 Maaaring isulat ito sa isang yellow paper o i-post sa bahaging "comments" katulad ng dating ginagawa sa nakaraan. Huwag magkakamali sa bahagi na inyong pagsusulatan upang masiguro ang kaukulang mataas na marka na inyong makukuha. Pansinin din ang petsa ng pagpasa o pag-post. Ito ay mayroon ding kaukulang bonus na puntos.

Good Luck.

Homework No.5 SSC

SSC/Group 5

Ibigay ang iyong reaksyon sa sumusunod na sitwasyon.

Sitwasyon:
Isang pareha, babae at lalaki, naka-unipormeng pang-hayskul ang magkaakbay, magkadikit sa isang sulok ng kampus at hindi inaalintana ang oras. Tila masayang-masaya pa silang dalawa kahit halos lahat ng mga kaklase ay nakauwi na.

Homework No.4 SSC

SSC/Group 4

Pagpasyahan kung Mabuti oMasama ang sumusunod na sitwasyon: Ipaliwanag ang iyong kasagutan.

Sitwasyon:
Humingi ng payo sa mga magulang, guro o guidance counselor tungkol sa isang kaibigan sa katapat na kasarian.